Zarys produkcji cukru (sacharozy) W naszych warunkach gospodarczych surowcem do produkcji tzw. cukru białego (sacharozy) jest burak cukrowy, który w swym spichrzowym korzeniu — w komórkach zapasowych — gromadzi soki, zawierające od 17 do 20% sacharozy. W korzeniu buraka cu­krowego oprócz sacharozy występują jeszcze inne składniki orga­niczne i mineralne, które ogólnie nazywa się niecukrami i które — stanowiąc zanieczyszczenia soku, muszą być w trakcie procesu technologicznego usunięte. Zasada więc produkcji cukru polega na wydobyciu soku z korzenia buraka cukrowego, a następnie jego oczyszczeniu, zagęszczeniu i wykrystalizowaniu z niego sacharozy. Pierwszym zasadniczym etapem produkcji cukru, po czynno­ściach wstępnych (myciu buraków i ich pokrajaniu na cienkie pa­semka, zwane krajanką) jest otrzymanie soku surowego. Proces ten odbywa się w dyfuzorach, tj. kotłach cylindrycznych umiesz­czonych obok siebie szeregowo (i ze sobą połączonych), tworzących baterię dyfuzyjną i nazywa się dyfuzją (rys. 41). W dyfuzorach przy udziale gorącej wody następuje ługowanie cukru, czyli wy-sładżahie krajanki buraczanej. Jednocześnie jednak razem z sa­charozą przechodzą do soku surowego — soku dyfuzyjnego zanie­czyszczenia * i dlatego stanowi on mętną ciecz z zawiesinami dro­bnych cząstek miąższu buraka cukrowego. Oczyszczanie soku dyfuzyjnego jest drugim zasadniczym eta- pem w produkcji cukru. Obejmuje on defekację (nawapniawie) soku i saturację (wysycanie dwutlenkiem węgla), a czasem także siarkowanie. ^" Nawapnianie polega na potraktowaniu soku dyfuzyjnego wodo­rotlenkiem wapniowym w postaci tzw. mleka wapiennego. Ten związek wapniowy łączy się z szeregiem zanieczyszczeń, które w postaci osadu opadają na dno kadzi, ale równocześnie łączy się częściowo z sacharozą (dając rozpuszczalne cukrzany). W następnej fazie czyszczenia soku działa się dwutlenkiem wę­gla, czyli prowadzi się saturację. Operacja ta ma na celu dalsze wiązanie zanieczyszczeń, rozłożenie powstałych cukrzanów oraz wytrącenie powstałego nadmiaru wapnia. W wyniku satu­racji powstaje gęsty osad, który oddziela się od soku w mechanicz­nych cedzidłach. Czyszczenie chemiczne soku surowego często ponawia się. Cza- sem dodatkowo traktuje się jeszcze sok dwutlenkiem siarki, który skutecznie go odbarwia. '< Następnym etapem jest zagęszczenie soku i krystalizacja sa­charozy. Zagęszczenie soku odbywa się w dwóch fazach Najpierw operacja ta prowadzona jest w wyparkach próżniowych, dając w efekcie sok gęsty, a następnie w specjalnych wyparkach, zwa­nych warnikami, w których przez gotowanie cukrzycy doprowa- dza się do krystalizacji cukru. Kryształy cukru oddziela się od syropu międzykrysztalowego na wirówikach, a oddzielony syrop (odciek) zawraca się do produkcji. Ostatnią czynnością jest chłodzenie, suszenie i segregacja otrzy- manego cukru według wielkości kryształów (na ruchomych si- tach). 1 Przy produkcji cukru rafinowanego otrzymany cukier „suro­wy" rozpuszcza się osiągając konsystencję syropu, a następnie oczyszcza za pomocą węgla aktywowanego oraz wybiela podsiar-czynem sodowym i ultramaryną. Z kolei gotuje się oczyszczony 'sy­rop, a więc zagęszcza cukrzycę i doprowadza do krystalizacji. Cu­krzyca może być wirowana, odlewana do foim lub prasowana (kostki). Cukier puder, zwany też mączką cukrową, otrzymuje się przez przemiał okruchów cukrowych (na przykład przy produkcji kostki cukrowej) lub cukru białego. Ubocznymi produktami przemysłu cukrowniczego są: wysłodki (wyługowana krajanka) i melasa (melas), to jest odciek, z którego już nie opłaca się otrzymywać cukru. Wysłodki buraczane są pro­duktem paszowym. Melasa stanowi ważny surowiec do otrzymywa­nia alkoholu etylowego, drożdży, kwasów organicznych i niektó­rych innych produktów. Poza tym stosowana jest jako pasza (obec­nie raczej jako domieszka do wysłodków suszonych).