Drób żywy Przez drób rozumie się ptactwo domowe chowane z przezna­czeniem do obrotu handlowego i przetwórstwa. Produkcja dro­biarska stanowi u nas około 20%> wartości całej produkcji zwie­rzęcej. Spośród gatunków ptaków hodowlanych największe znaczenie mają kury, które wykorzystywane są dla produkcji jaj i mięsa. Inne gatunki drobiu użytkowane są głównie w kierunku mięsnym. Produkcja drobiarska odznacza się swojego rodzaju specyfiką. Przede wszystkim wpływają na nią biologiczne właściwości sposo­bu rozmnażania ptaków i rozwoju jaja poza organizmem matki. Pozwoliło to na wprowadzenie i rozpowszechnienie mechanizacji lęgów i rozszerzenia ich okresu. W związku z tymi praktycznie wykorzystywanymi możliwościami powstały specjalne gospodar­stwa i zakłady nastawione na prowadzenie sztucznych lęgów oraz gospodarstwa (fermy) specjalizujące się w produkcji drobiu towa­rowego. System fermowy zapewnia wyższą wydajność i dostarcza surowca (drobiu żywego) o bardziej wyrównanych cechach oraz stwarza warunki do bardziej równomiernej produkcji W obrocie detalicznym formę sprzedaży drobiu żywego uważa się za zanikową. W związku z tym drób żywy, czyli żywiec, trak­tuje się jako surowiec przemysłowy — przemysłu drobiarskiego. Drób żywy, jak., surowiec, przedstawia zróżnicowany surowiec przemysłowy. Wpływają na to cechy gatunkowe, rasowe, warunki chowu, kierunki użytkowania, sposoby tuczu, poza tym wiek i płeć. Współczesna produkcja drobiu rzeźnego obejmuje produkcję mło­dego drobiu rzeźnego (typu broiler) i produkcie drobiu rzeźnego wyrośniętego. Drób towarowy powinien odpowiadać następującym wymaga­niom ogólnym: powinien być zdrowy i pochodzić z miejscowości nie objętej zakazem skupu i wywozu z powodu zaraźliwych cho­rób drobiu (lub chorób zaraźliwych innych zwierząt gospodars­kich). Drób zdrowy zostaje oceniony pod względem jakości i dzie­lony na klasy jakości. Jako kryteria oceny jakościowej drobiu, poza stanem zdrowotnym stanowią: płeć, wiek, rasa, budowa, umięśnienie, utuczenie, upierzenie. Najliczniejszym drobiem towarowym są kury rasowe i nierasowe. U nas propaguje się i rozpowszechnia chów kur rasowych, szczególnie ras ogólnoużytkowych, tzn. łączących cechy ras typu nieśnego i mięsnego. Do drobiu ogólnoużytkowego należą kury rasy Rodajlend, zwane powszechnie Karmazynami, Sussexy i Zielononóżki (nasza rasa rodzima). Powszechną rasą typu nieśne­go są u nas kury rasy Leghorn (rys. 59). Celem poprawy wartości rzeźnej lub nieśności kur stosuje się w coraz większym zakresie krzyżówki międzyrasowe. Krzyżówki te nazywane są krzyżówkami użytkowymi lub mie- szańcami użytkowymi (określenie to dotyczy krzyżówek między-rasowych dla celów gospodarczych). Z krzyżówek użytkowych duże znaczenie osiągnęły mieszańce międzyrasowe używane do produkcji młodych kurcząt tuczonych (brojlerów). Przez brojlery w szerokim znaczeniu rozumie się młode, intensywnie tuczone kur­częta, kaczęta i indyczęta, których wychów odbywa się w warun­kach sztucznych (zamkniętych — bezwybiegowych). U nas dla brojlerów — kurcząt (brojlerów kurzych) wprowadzono nazwę młode kurczęta tuczone. Kurczęta typu brojler odznaczają się bardzo szybkim tempem wzrostu, bardzo dużą zdolnością przetwarzania pasz na mięso, ko­rzystnym stosunkiem części jadalnych do niejadalnych, dobrze rozwiniętych umięśnieniem piersi i ud, jasnym zabarwieniem skó­ry i jasnym zabarwieniem nóg. Pełne upierzenie osiągają w wieku 8 tygodni, a okres odchowu ogranicza się do 8 — 10 tygodni. W tym okresie osiągają wagę od 1 do 1,8 kg. Szybka produkcja brojlerów zmniejsza deficyt mięsa. Jedyną zaleconą rasą kaczek są kaczki rasy Pekin. Jest to rasa mięsna odznaczająca się dobrym umięśnieniem, smacznym mięsem, szybkim tempem wzrostu i szybkim opierzeniem się. Również jedyną uznaną rasą gęsi jest gęś pomorska. Ponadto występuje u nas szereg odmian lokalnych, np. gęś suwalska, pod­karpacka i inne. Masę towarową stanowią: gęsi do tuczu, gęsi tu­czone i gęsi po sezonie tuczu. Indyki występują w następujących rasach: Bronz Standart (typowe indyki przeznaczone do uboju w stanie wyrośniętym), Bronz Szerokopiersisty (rasa przeznaczona do produkcji młodych, tuczonych indy czat), Beltwill (indyki o bia­łym upierzeniu). Na jakość drobiu wywiera wpływ transport, gdyż drób na ogół źle go znosi. Klatki transportowe dla drobiu są znormalizowane i nie można zmieniać ich przeznaczenia lub ładować większej licz­by sztuk niż to przewidują normy załadunku. Stłoczenie ptaków powoduje z zasady obrażenia, jak również padnięcia. W czasie transportu drobiu powstają ubytki ciężarowe, których wysokość zależy od odległości, czasu trwania transportu, warunków higie­nicznych, pojenia, pory roku itp. Drób przed transportem powinien być nakarmiony i napojony, jeżeli transport ma trwać ponad 3 godziny. Drób przed transpor­tern krótszym powinien być tylko pojony. Klatki powinny być tak ustawione, aby się nie przesuwały oraz aby drób miał równomier­ny dostęp powietrza. Niedopuszczalne są przeciągi lub silny prąd powietrza. Środki transportowe w czasie upałów i deszczów nale­ży nakryć, umożliwiając jednak dostateczną wymianę powietrza. W czasie transportu kolejowego w wagonie powinien być zapew­niony stały dopływ powietrza, a drób powinien być pojony i kar­miony. Niedozwolone jest karmienie drobiu bez pojenia. Transpor­towi powinien towarzyszyć konwojent. Obecnie do transportu drobiu zaczyna się używać też pojemników — kontenerów. rzności przez odbyt bez potrzeby cięcia jamy ciała — za pomocą haczyka, zwanego kluczką. Tuszki drobiu po końcowej toalecie (mycie, odcinanie głowy itp.) zostają schłodzone i dalsze postępowanie z nimi uzależnione jest od przeznaczenia: chłodzenie, zamrażanie, produkcja przetwo­rów drobiowych. Przez drób bity chłodzony rozumie się tuszki o tem­peraturze wewnętrznej mięśnia piersiowego lub temperaturze we­wnątrz tuszki (u drobiu niepatroszonego) nie wyższej niż 4°C.